دوفصلنامه «موضوع‌شناسی فقهی»

دوفصلنامه «موضوع‌شناسی فقهی»

موضوع‌ شناسی فقهی «اسباب محرمیت ناشی از باروری ‌های نوین»

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استاد سطوح عالی حوزه و محقق حوزه‌ی فقه پزشکی
چکیده
پیشرفت‌های حوزۀ باروری‌های نوین، روابطی میان متولدین حاصل از این روش‌ها و افراد دخیل در فرآیند تولد آنان پدید آورده است؛ روابطی که می‌تواند در فقه، منشأ احکام محرمیت از جمله حرمت نکاح و جواز نظر باشد. پرسش اصلی این است که موضوع‌شناسی فقهی محارم در باروری‌های نوین چگونه تبیین می‌شود و با چه شاخصه‌هایی می‌توان دربارۀ تحقق محرمیت نسبی یا رضاعی در این روابط داوری کرد؟ این تحقیق با روش توصیفی ــ‌تحلیلی و مطالعۀ کتابخانه‌ای بوده و در دو بخش شناسایی و احصای حالت‌های مختلف روابط میان فرزند حاصل از تلقیح مصنوعی و صاحبان سلول‌های جنسی، رحم و همسران آنان؛ و بررسی شاخصه‌های فقهی اسباب محرمیت (نسب، ازدواج و رضاع) و تطبیق آنها بر روابط مذکور سامان یافته‌ است. یافته‌ها نشان می‌دهد عنوان «محرمیت» تأسیسی و شرعی است؛ که تنها با تحقق یکی از اسباب سه‌گانۀ محرمیت ثابت می‌شود. از‌این‌رو، در روابط ناشی از تلقیح مصنوعی، ثبوت یا عدم ثبوت محرمیت، وابسته به امکان انطباق این اسباب بر وضعیت‌های نوپدید است. بر پایۀ تطبیقات، محرمیت نوزاد پسر با زن صاحب رحم و تخمک و با زن صاحب‌تخمک ــ مشهور او را مادر می‌داند ــ ثابت است؛ اما نسبت محرمیت میان نوزاد دختر و شوهرِ زنِ صاحبِ رحم یا تخمک، محل اختلاف است. بعلاوه محرمیت رضاعی ناشی از شیر مصنوعی، تنها در فرض مشروعیت تلقیح و تحقق شرایط رضاع، قابل سرایت است و گسترۀ آن همانند محرمیت رضاعی در موارد طبیعی است. لذا موضوع‌شناسی روابط باروری‌های نوین و تطبیق آنها با شاخصه‌های محرمیت، گامی ضروری برای استنباط احکام شرعی محارم جدید به‌شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها