مدرس و محقق مرکز فقهی ائمه اطهارع وعضو گروه علمی فرهنگی واجتماعی مرکز موضوع شناسی احکام فقهی
چکیده
رابطۀ موضوع با حکم شرعی، رابطۀ سببی و مسببی است؛ براین اساس، شناخت موضوع و نوع آن در کشف حکم شرعی صحیح نقشی اساسی دارد. نوشتار حاضر با درک ضرورت شناخت موضوع، به موضوعشناسی فقهی عنوان «تشبه» با تأکید بر موضوع ترکیبی «تشبه به کفار» میپردازد. مفهوم لغوی واژۀ «تشبه» بهمعنای همانندی و از منظر فقه، به مفهوم تبعیت و تقلید از کفار در مؤلفههای سبک زندگی است. در روایات متعددی درمنابع اهل سنت و شیعه، چه بهصورت صریح و با لفظ «تشبه» و چه با تعابیر مشابه، همانندی با غیرمسلمانان نهی شده است. نتایج پژوهش حاضر که با روش تحقیق تلفیقی تحلیلی ــ توصیفی و استنباطی انجام شده، نشان میدهد که تشبه در احادیث، دارای گونهها و مصادیق نوعی مختلف مثل تشبه مثبت و منفی، ظاهری و باطنی، کلی و جزئی و با قصد و بدون قصد تقسیم میگردد. همچنین قیود شرعی برگرفته از روایات، موضوع حکم تشبه را نمادهای ظاهری اختصاصی بالفعل کفار میداند و نیز از تعلیل موجود در روایات تشبه استفاده میشود که تشبه، عنوانی طریقی برای ضلالت و گمراهی بوده و در واقع ضلالت و گمراهی موضوع حکم است.