از جمله آسیب‌هایی که فقیه را در مسیر شناخت موضوعات تهدید می‌کند، نگاه جزئی‌نگرانه، یا غرض‌ورزی کارشناس و به دنبال آن، تصور اشتباه از مسئله است که به صدور حکمی وارونه منجر می‌شود. «موضوع‌شناسیِ فقهی»، تحلیلِ کارشناسانۀ افعال، اعیان و پدیده‌های نوظهور، با رویکرد فقهی و به هدف تعیین عنوان فوقانی است که از شئون منصب فقاهت بوده، یعنی فقیه در کنار فقاهت، رکن مقوّمِ کشف حکم در مسائل مستحدثه محسوب می‌شود؛ شش عامل، موارد نوپدید را مبهم و نیازمند موضوع‌شناسی می‌کند: تغییر روش یا مبدأ پیدایش، عروض تغییرات اساسی، شباهت با عناوین سابق، ترکیب پیچیده، بدیع بودن؛ و وظیفۀ موضوع‌شناسی در قبال این موارد، تبیین دقیق اجزاء و شرایط افعال و اعیان نوپیدا؛ همچنین بررسی زمینه‌های عروض احکام ثانوی است؛ که فقیه، یا خودش به این مباحث ورود می‌کند و یا  از کارشناسان کمک می‌گیرد؛ پژوهش حاضر با روش تحلیلی ــ انتقادی و بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه‌ای به آسیب‌شناسی موضوع‌شناسی و تأثیر موضوع‌شناسیِ نادرست در تعیین حکم را در دو عنوان نوپدید از فقه پزشکی دنبال می‌کند؛ این دو عنوان عبارتند از: «تلقیح مصنوعی» و «تغییر جنسیت». بررسی این دو عنوان، نشان می‌دهد که گزارشی غیرواقعی از بحران جمعیتی و راهکارهای مدیریت آن، روش‌های چالشی و اختلافیِ تلقیح را در دل قانون جوانی جمعیت جای داده؛ یا در تغییر جنسیت، چشم‌پوشی از راه‌های مشروع، درمان را منحصر در عمل جراحی و ترتب آثار جنس جدید بعد از عمل دانسته و این فرآیند را قانونی کرده است؛ در حالی که راه‌های بی‌چالش نیز وجود دارد؛ به‌علاوه در آینده‌ای نزدیک، تعامل این دو دسته افراد با سایرین، چالشی در سطح اختلال نظام پدید خواهد آورد.‌