جنین در رحم مادر مراحل مختلفی از فرآیند خلقت را تجربه میکند که در این مراحل تدریجی از موجود چند سلولی لقاح یافته، به جنین کامل دارای روح و حیات تبدیل میشود. این چرخۀ تکاملی تا قبل از رسیدن به زمان نفخ روح، دارای پنج مرحلۀ «نطفه، علقه، مضغه، عظام و کسوت لحمی» است. در ابواب مختلف فقه (در بابهای طهارت، نکاح، طلاق و دیات) برای هر یک از این مراحل، احکام و آثار ویژهای مطرح شده. در حوزۀ کشف معیار در شناخت موضوع «مراحل جنین» دو دیدگاه تعبدی و عرفی وجود دارد؛ یکی بر اساس تعبد به روایات و در نظر گرفتن معیار تلفیقی زمانی ــ زیستی و دیدگاه دیگر بر مبنای عرف و ملاحظۀ صرف ویژگیهای تکوینی و زیستی است. با تقویت دیدگاه اول (معیار زمانی ــ زیستی) میتوان گفت بر اساس روایات، برای تشخیص مراحل رشد جنین دو معیار وجود دارد: اول زمانبندیهای مراحل جنینی که طبق آن فاصلۀ مراحل سهگانه (نطفه، علقه، مضغه)، چهل روز تعیین میشود؛ دوم ویژگیهای زیستی و بیولوژیکی است که این ویژگیها در تمامی مراحل 3گانۀ رشد بیان شده، ولی به جهت اینکه بازۀ زمانی مشخص در دو مرحلۀ «عظم و لحم» بیان نشده است؛ استفاده از ویژگیهای ساختاری ــ زیستی مبتنی بر روایات در این دو مرحله، بررسی این موضوع را از اهمیت بیشتر برخوردار کرده است. تحلیلی درست و مناسب از مراحل مختلف رشد جنین میتواند در فرایند استنباط احکام تکلیفی و وضعی مرتبط با جنین و ارائۀ احکام قضایی در این حوزه، راهگشا باشد، امر مهمی که تاکنون کمتر به تبیین و توضیح آن پرداخته شده است.
