دوفصلنامه «موضوع‌شناسی فقهی»

دوفصلنامه «موضوع‌شناسی فقهی»

مبانی و روش علامه حلی در واکاوی موضوعات فقه عبادی در کتاب «منتهی المطلب»

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم، ایران
2 استادیار پژوهشکده علوم و معارف حدیث، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.
چکیده
از پیش‌شرط‌های اصلی پاسخ‌گویی به مسائل و نیازهای نوپدید جوامع انسانی دست‌یابی به شناخت دقیق از موضوعات با تکیه بر سنت‌های اصیل فقه شیعی است و تحقق این هدف، مستلزم بازشناسی دقیق روش فقیهان امامیه در فرآیند شناخت موضوعات احکام فقهی است؛ که تاکنون آن‌گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته است. پژوهش حاضر با رویکرد کتابخانه‌ای و تمرکز بر اثر ارزشمند «منتهی المطلب»، به بررسی روش‌شناسی شناخت موضوعات فقه عبادی از منظر علامه حلی می‌پردازد. در گام نخست مقاله، تصریحات نظری علامه در چارچوب مبانی فکری، اصول و قواعد حاکم بر شناخت موضوعات استخراج شده و در گام دوم، با توجه به این چارچوب‌ها، تحلیل تطبیقی نمونه‌های کاربردی ارائه گردیده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علامه حلی با تکیه بر مبانی استدلالی و اصولی روشمند، الگویی منسجم برای شناخت موضوعات فقهی ارائه کرده است. در این الگو، ایشان با استناد به معلومات یقینی و پرهیز از ارجاع به مجهولات، توجه به گونه‌شناسی موضوعات، تعیین متصدی شناخت موضوعات، تبیین ضوابط شناخت مقادیر شرعی، تقسیم موضوعات به اعتبار میزان تصرف شارع، بهره‌گیری از اصول لفظی همچون: اصالت اطلاق و اصالت حقیقت، رعایت تناسب پرسش و پاسخ، تمایز میان گزاره‌های حقیقی و اعتباری، حجّیت اجماع و قضایای شخصی و نیز بهره‌گیری از ظرفیت‌های سایر علوم و ظرفیت دانشی مذاهب اسلامی، نظامی روش‌مند برای شناخت موضوعات فقهی عبادی ترسیم نموده است.  
کلیدواژه‌ها