تعیین معیار عنوان «امّ» (مادر) به دلیل مترتب شدن آثار حقوقی گسترده، از چالش‌های مهم فقه امامیه در مواجهه با پدیدۀ «رحم جایگزین» است؛ این مسئله با تفکیک نقش مادر میان صاحب تخمک (مادر ژنتیکی) و صاحب رحم (زنِ حامل) این پرسش را مطرح می‌سازد که مادر شرعی فرزند کیست؟ نوشتار حاضر با روش توصیفی ــ تحلیلی، پس از بررسی مفاهیم اصلی، به دسته‌بندی و تحلیل سه نظریۀ «ژنتیک‌محوری»، «ولادت‌محوری» و «تعدد مادر یا لزوم احتیاط» در میان آرای فقها می‌پردازد و ادلۀ هر کدام از نظریه‌ها را مطابق با منابع قرآنی، روایی و قواعد فقهی استخراج کرده، به نقد می‌کشد. محور اصلی تحلیل، بازتفسیر آیۀ حصر در سورۀ مجادله، ملاک‌شناسی از روایات و کاربرد قواعدی چون «الزرع للزارع» و «قیاس اولویت» است. یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد نظریه ژنتیک‌محوری با ملاک‌های تکوینی سازگارتر است و این در حالی است که نظریۀ ولادت‌محوری از ظواهر قدرتمند نصّی برخوردار است. این مقاله در نهایت به این نتیجه دست می‌یابد که دیدگاه ترکیبی موجه‌تر است و پاسخی جامع‌تر ارائه می‌دهد؛ بدین صورت، «امّ نسبی» که آثار کامل نسب بر او مترتب است، صاحب تخمک است و «صاحب رحم» به واسطۀ نقش بی‌بدیل خود در حمل، دارای «أمومت سببی» است که حداقل اثر قطعی آن، ثبوت محرمیت ابدی میان او و فرزند خواهد بود.‌