واژۀ «نَسَب» در میان ابواب فقهی موضوع مسائل متعددی از جمله: ارث، نفقه، زکات و... قرار میگیرد؛ بنابراین شناسایی «شاخصهایِ تشکیل دهندۀ مفهومِ نَسَب» بهعنوان موضوعِ احکام شرعی، امری ضروری است تا از این طریق، استنباط احکام فقهی مترتب بر موضوع نَسَب تسهیل گردد. در این پژوهش به بررسیِ موضوعشناسی مفهوم «نَسَب» میپردازیم؛ بدین معنا که شاخصهایِ مفهومی واژۀ «نَسَب» و زیر مجموعۀ آن بررسی شده، مثلاً «نَسَب مادری و پدری» از منظر عرف و علومِ مختلفی چون فقه، حقوق و پزشکی تعیین میشود؛ سپس شاخصهایِ بهدست آمده از این مفهوم از منظر این علوم با یکدیگر مقایسه میگردد. این تحقیق با روش کتابخانهای انجام شده است و در نتیجۀ آن مشخص میشود مفهومِ ارتکازیِ عرف دربارۀ واژۀ نَسَب برگرفته از منشأ وجودیِ انسان یعنی سلولهای اولیه جنسی است و شریعت نیز مفهومی متفاوت از عرف ابداع ننموده است و قانونگذار نیز معنای رابطۀ خویشاوندی و نَسَب را بر همین ارتکاز عرفی بنا نهاده است؛ همچنین در علوم پزشکی و مطابق با آزمایش دی ان ای همین منشأ سلولی ــ عرفی بهعنوان نَسَب تأیید میشود. پس معنای واژۀ نَسَب از منظر علوم مختلف با یکدیگر منطبق است و همان معنای ارتکازی عرفی را تأیید میکنند. بنابراین همین ارتکاز عرف (یعنی منشا وجودی ــ سلولی جنین) معنای واژۀ «نَسَب» است که در شریعت بهصورت متعدد موضوع احکام فقهی قرار میگیرد. تطبیق شاخصهای این مفهوم بر مصادیق نوپدید، نشان میدهد که ملاک نَسَبِ پدری و مادری در تلقیح مصنوعی همان ملاکِ برگرفته از نگاه عرفی (صاحب اسپرم و صاحب تخمک) است.
