مسئلۀ این پژوهش واکاوی و ردیابی تحولات بنیادین و دانشیِ «موضوع‌شناسی فقهی» است، اهمیت این تحولات از آنجایی است که منشأ شکل‌گیری «مرحله» یا «دوره‌ای» تاریخی در مسیرِ حرکتِ اندیشۀ فقهی ــ اصولی مذهب امامیه می‌باشد. در این مبحث دانشی، مطالعات تاریخ علم پژوهانه به‌صورت پیشین با مشکلاتی مواجه است چون: پیش-داوری، کاستی در روش و عدم تطابق با واقعِ تاریخی. این پژوهش با رویکردِ «پدیدار شناسانه» بر پایۀ کشفِ واقعِ تاریخی در بستر تحقق آن، بر آن است تا «موضوع‌شناسی فقهی» را مورد سنجش و مطالعه قرار دهد. به نظر می‌رسد برای دستیابی به این مهم «موضوع‌شناسی فقهی» را باید در چهارچوبِ حرکتِ عمومی اندیشۀ فقهی ــ اصولی امامیه و مراحل دانشی آن، مورد واکاوی قرار داد. در این نوشتار، مراحل دانشی، بر پایۀ تحولات «مسائل» یا «موضوعات» مورد مطالعه قرار گرفته است و شاخصه‌های دیگری مانندِ «شخصیت‌ها، مدارس، جغرافیا و دیگر عوامل» اگرچه عنصری محوری در مطالعه نبوده‌اند؛ به‌عنوان مکمل مباحث باید مورد توجه قرار گیرند. این پژوهش نمایانگر پنج مرحلۀ تطور تاریخی و شکل‌گیری و تکامل در اندیشۀ «موضوع‌شناسی فقهی» است که نشان‌گر و ارتقای دانشی در سیرِ اندیشۀ فقهی ـ اصولی امامیه است.