دوفصلنامه «موضوع‌شناسی فقهی»

دوفصلنامه «موضوع‌شناسی فقهی»

موضوع ‌شناسی فقهی حدّترخص

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استاد درس خارج حوزه علمیه قم
چکیده
«حدّترخص» عبارت از محل و محدوده‌ای است که قصر نماز مسافر در آنجا مشروعیت می‌یابد. نماز مسافر با آغاز شدن سفر با هشت شرط که هشتمین آن، عبور از «حدّترخص» است، شکسته شده، نماز‌های چهار رکعتی، دو رکعتی خوانده می‌شوند و روزه نیز با شرایطی پس از عبور از حدّترخص، باطل می‌شود و افطار روزه برای مسافر بلامانع است. طبق نظر مشهور فقها، حدّترخص پس از خروج مسافر از شهر و روستا محاسبه می‌شود؛ یعنی جایی که صدای اذان شهر شنیده نمی‌شود و دیوارهای شهر نیز دیده نمی‌شود. نظر برخی از فقها اجتماع دو شرط «خفای اذان» و «خفای جدران» برای قصر نماز لازم است و مطابق دیدگاه گروهی دیگر از ایشان، اجتماع دو شرط مذکور با هم، در وجوب قصر نماز موضوعیتی ندارد. پس معیار دور شدن از شهر به مقداری است که اگر اذانی گفته شد، مسافر آن را نشنود و (در غیر از زمان‌های اذان) دیواری از شهر را مشاهده نکند. از آنجایی که در ادوار  گذشته کیلومتر واحد معیار مسافت نبود، دو شرط مذکور، کاشف از دور شدن از وطن و اجرای احکام مسافر بودند. مطابق با دیدگاه  اخیر، برای وجوب قصر،‌ صرفاً صدای اذان موضوعیتی ندارد و عرفاً، اذان کنایه از هر صوت بلندی است. همچنین ممکن است مکان‌های انتهای شهر، دیوارهایشان فرو ریخته و یا اصلا دیواری نداشته باشند، پس عدم دیدن دیوار شهر نیز به خودی خود موضوعیت ندارد. بر اساس تحقیق میدانی و گروهی، جمعی از فضلا و محققین در مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی، مقدار حدّترخص تقریباً  1350 متر اعلام شده است. 
کلیدواژه‌ها